Zoet

(column eerder verschenen in de nieuwsbrief van GroenLinks Culemborg en op het kanaal van CoCreatie Culemborg op Culemborg Nieuws)

Kinderen worden steeds zwaarder. Niet alleen omdat ze in de lengte groeien, maar ook steeds vaker in de breedte. Logisch als je ziet wat het aanbod is in supermarkten van pizza’s, energy drankjes, chips en snoep. En dan laat ik de ‘kapsalon’ uit de snackbar maar even zitten. Uit onderzoek blijkt dat producten beter verkopen als er een extra schep suiker doorheen zit. Ons lichaam is zo geprogrammeerd dat we zoet lekker vinden. Verslavend zelfs. Toen we nog in berenvellen rondliepen was zoet namelijk schaars. Alleen in de zomer en herfst verkrijgbaar. En toen moest je wel iets extra’s eten om de barre winter door te komen. Nu is zoet het hele jaar door verkrijgbaar en groeien we langzaam dicht en rond. Kinderen wordt ook geleerd om zoet te zijn. Geen wonder dat ze gaan snoepen.

Hoe kunnen we deze ontwikkeling keren? De overheid wijst voortdurend op de eigen verantwoordelijkheid van ouders. Die moeten hun kinderen beter laten eten. Maar de meeste ouders weten niet meer wat gezond eten is. Ik wed dat er nog veel mensen zijn die denken dat appelsap gezonder is dan cola en dat niets mis is met een plak ontbijtkoek als tussendoortje. Terwijl een plak ontbijtkoek per 100 g meer calorieën bevat dan een oliebol. Ouders worden daarbij aangemoedigd door de uitgekiende marketing van de voedselindustrie. Door kinderen van jongs af aan te laten wennen aan zoete smaken, wordt het steeds moeilijker om ze van de suikerverslaving af te krijgen. Goede voorlichting is daarom belangrijk, maar nog lang niet effectief genoeg. Er moet ook een beweging ontstaan van ouders, scholen, leerkrachten, huisartsen, etc. die met elkaar afspreken om het anders te gaan doen. In de wijk Overvecht in Utrecht hebben ze daar goede ervaring mee opgedaan. Op elke school wordt om 10 uur fruit gegeten in plaats van koek of snoep. Volgende stap is water in plaats van pakjes drinken. Als elke school het doet, staan leerkrachten sterker ten opzichte van de ouders. En ouders staan sterker ten opzichte van zeurende kinderen (“waarom moet ik fruit en mag Elsje koek?“). Zo kunnen we elkaar helpen om het gezonde gedrag te stimuleren. En bijkomend voordeel: iedereen doet mee, niet alleen de goed opgeleide bewuste ouder, maar ook de ouders en kinderen die gezond gedrag niet van huis uit mee krijgen.

Kan dat in Culemborg ook niet? Vanuit het Initiatief Gezond Culemborg willen we hierover het gesprek aangaan met basisscholen en ouders. Sommige scholen hebben al belangrijke stappen gezet. Die beweging moeten we groter zien te krijgen. Iedereen met (klein)kinderen in de basisschoolleeftijd kan daarom meehelpen door dit punt binnen de eigen school op de agenda te krijgen: tien uur fruit en water in plaats van zoete drankjes. Als we dan ook de lunch nog wat gezonder maken, dan kan Culemborg uitgroeien tot de gezondste gemeente van Nederland.

“Gooi de Schijf van Vijf maar overboord”

(Interview met mij verschenen op het intranet van EZ op 17-4-2013)

Gooi de diëten van Sonja Bakker, Robert Atkins, Pierre Dukan en - als we toch bezig zijn - ook de Schijf van Vijf maar overboord. En vul de kliko ook alvast maar met brood, pasta, aardappelen, melk en yoghurt. Want onze aderen slibben er alleen maar van dicht, onze suikerspiegels stijgen en we worden veel te dik. Het moet radicaal anders. Ga Oerdissen!, aldus Joost Reus, programmamanager bij InnovatieNetwerk.

 “Kijk eens in de doorsnee supermarktkar. Die ligt vol met industrieel bereid voedsel. Pakjes en zakjes vol bewerkte ingrediënten, met onbegrijpelijke namen. We eten bovendien heel veel granen, suiker en we gebruiken veel melk en andere zuivelproducten. En dat kan ons lichaam maar moeilijk verwerken”, aldus Joost Reus. “Gevolg: een toename aan welvaartsziekten als overgewicht, hart- en vaatziekten en diabetes. Willen we dat uitbannen, dan moeten we terug naar de basis. Dan moeten we weer gaan eten als onze voorouders uit de oertijd: met alleen groenten, fruit, vis, vlees, noten en eieren.”

“Zelf ben ik twee weken geleden begonnen met Oerdis. En ik moet zeggen: het bevalt best. Ik ben nu twee weken bezig en ben al twee kilo afgevallen. Bovendien voel ik me alerter en heb geen last meer van de after lunch dip. Het enige wat ik af en toe wel mis is goed brood met een stukje oude kaas.”

Razendsnel

De gedachte achter Oerdis is simpel. De omwentelingen in ons leef- en voedingspatroon - denk aan de opkomst van de landbouw, de veeteelt, de industrialisering - zijn vooral de laatste 200 jaar in een razendsnel tempo gegaan. Onze oeroude genen kunnen dat eenvoudigweg niet bijbenen. Combineer dat met het feit dat we veel minder bewegen - onze verre voorouders gingen soms dagenlang op sjouw om wild, eetbare planten en wortels te zoeken – en ziedaar het probleem. “Met overigens ook allerlei economische gevolgen”, aldus Reus. “Meer dan de helft van de Nederlanders is te zwaar. Meer dan een miljoen Nederlanders heeft suikerziekte. Maar liefst 95% van de Westerse ziekten wordt veroorzaakt door onze leefstijl. Dat alles heeft gevolgen voor onze arbeidsproductiviteit, ons inzetbaarheid op de arbeidsmarkt en de kosten van ons gezondheidsstelsel”.

Oereten

“En dat is meteen ook de link met InnovatieNetwerk. Immers, voeding is één van de domeinen waar we ons mee bezighouden. Er komt steeds meer bewijs dat oervoeding kan bijdragen aan het helpen voorkomen van de grote gezondheidsproblemen in deze tijd. We zijn dus gaan zoeken naar vergelijkbare onderzoeken over de gezondheidswaarde van Oereten. In de Verenigde Staten bestaat het paleo-dieet, dat steeds meer aanhangers krijgt (www.thepaleodiet.com) en in Nederland heeft Frits Muskiet in 2005 een artikel geschreven met als titel: ‘U bent wat u eet, maar u moet weer worden wat u at’, dat was gebaseerd op 163 wetenschappelijke publicaties. Dat waren eigenlijk de vertrekpunten voor ons, maar ook voor de Wageningen Universiteit, het Amsterdams archeologisch Centrum en het Louis Bolk Instituut met wie inmiddels samenwerking hadden gezocht. En nu - na bijna 10 jaar - hebben we onze bevindingen gepubliceerd in het boek ‘Oergezond met Oerdis’ (www.oergezondmetoerdis.nl), samen met een communicatiebureau dat is gespecialiseerd in voeding en ook heeft gezorgd voor praktische adviezen, recepten, dagmenu’s en verhalen uit de praktijk.

Welvaartsziekten

“Maar, zoals de Engelsen zo mooi zeggen: ‘the proof of the pudding in the eating’. Letterlijk in dit geval. Dus hebben vijf collega’s en ikzelf besloten om vier weken lang te gaan eten als onze verre voorouders. En om daarvan verslag te doen via een eigen facebookgroep en LinkedIn. En het gaat goed. Ik geloof er wel in. We zijn genetisch nog hetzelfde als toen we in berenvellen liepen. Onze genen zijn dan ook nauwelijks ingesteld op onze huidige westerse leefstijl. Vandaar ook die enorme toename in welvaartsziekten. Waarom dus niet kiezen voor groenten, fruit, vlees, vis, olie, noten en zaden? Het werkte voor onze verre voorouders, want die hadden aantoonbaar geen last van suikerziekte, hoge bloeddruk, beroertes, hartaanvallen, bepaalde vormen van kanker en overgewicht. Bovendien, zei wijsgeer en arts Hippocrates 400 jaar voor Christus al niet: ‘Laat uw voeding uw medicijn zijn en uw medicijn uw voeding?’

Het boek ‘Oergezond met Oerdis’ is een uitgave van InnovatieNetwerk en Scriptum, kost € 12,95 inclusief verzendkosten, en is te bestellen via www.oergezondmetoerdis.nl. Op de redactie liggen twee exemplaren van het boek. Mail t/m 22 april je naam en telefoonnummer naar Dc Redactie onder vermelding van ‘Oerdis’ en maak kans op een exemplaar. Op www.oerdis.nl vind je meer algemene informatie over Oerdis en recepten.

Creatief bezuinigen

De gemeente Culemborg moet de komende jaren miljoenen bezuinigen. Dit was al langer bekend, maar dankzij korting op het gemeentefonds en overdracht van taken (met minder geld) vanuit het rijk naar de gemeenten, is de situatie nu echt urgent geworden. Het college wil deze maand samen met de gemeenteraad gaan bekijken op welke punten in de begroting kan worden bezuinigd. Je zou ook kunnen zeggen dat het college er onderling niet uitkomt of geen verantwoordelijkheid durft te nemen. Maar van de andere kant biedt deze aanpak ook kansen op meer invloed vanuit de raad.

Wat zijn de opties? Heel veel gemeentelijke taken zijn wettelijk verplicht en liggen vast. De speelruimte is dus beperkt. Binnen het vrije deel gaat het vooral om geld voor de groenvoorziening, voor sport en cultuur, voor het zwembad, de kinderboerderij, het welzijnswerk, participatie van mensen in de bijstand en voor infrastructuur. Het idee van het College is om alle bouwstenen voor de begroting die niet wettelijk vastliggen, op tafel te leggen en samen met de raad opnieuw de begroting samen te stellen. Zero Based Budgetting noemen ze dat in goed Nederlands. Culemborgse inwoners en organisaties krijgen de kans om hierover met de gemeenteraad in gesprek te gaan en hun mening te geven.

Leidt deze aanpak nu tot creatieve ideeën over hoe we voorzieningen in Culemborg en de kwaliteit van de stad in stand kunnen houden? Ik ben bang van niet. In het document dat raadsleden ter voorbereiding krijgen, staan alle bezuinigingsopties genoemd, inclusief de bedragen die – potentieel – kunnen worden gekort. De discussie zal dus vooral gaan over de vraag: waar kunnen we minder geld voor uittrekken? Ik verwacht dat burgers en organisaties straks in de rij zullen staan om aan de raad uit te leggen dat op het onderdeel waar zij belang bij hebben, geen cent kan worden bezuinigd. Het zal vooral voor negatieve energie gaan zorgen en verdeeldheid in de stad.

Zou het ook anders kunnen? Kunnen we ook positieve energie aanboren? Ik denk het wel, maar dat vraagt wel om een andere aanpak. Eerste vraag van de raad aan de bewoners van Culemborg zou kunnen zijn: “Waar zou je zelf energie in willen steken?” of “Welke voorziening zou je zelf graag willen behouden?”. Vervolgvraag is dan: “Welke mogelijkheden zie je om de voorziening in stand te houden?” en “Zijn er creatieve verbindingen mogelijk met andere organisaties of activiteiten, waardoor geld bespaard of verdiend kan worden?”.

Om een voorbeeld te noemen, de groenvoorziening in Culemborg. Hiervoor is jaarlijks € 2 miljoen uitgetrokken. Heel belangrijk voor de leefbaarheid in de stad. Wat zou er gebeuren als de gemeente een fors deel van dit budget beschikbaar zou stellen voor initiatieven uit de stad die met alternatieve plannen komen voor het groenbeheer in een wijk? Met inzet van meer vrijwilligers, met meer betrokkenheid van bewoners die best geld over zouden hebben voor het groenbeheer als hun eigen tuin ook wordt meegenomen, met alternatieve vormen die minder beheer vergen, met creatieve combinaties met andere economisch renderende functies, etc. Het lijkt me sterk dat er in Culemborg geen creatieve geesten rondlopen die verstand hebben van groen. die ondernemend aangelegd zijn en die buiten de geijkte kaders kunnen en durven denken.

Zo’n aanpak vraagt ook een heel andere rol van de gemeente: durven loslaten, ruimte bieden, faciliteren en niet zelf de inhoud willen bepalen. Het vraagt ook tijd en een open uitnodiging aan mensen om met ideeën te komen. Dan ga je niet afbreken, maar opbouwen. Geen inspraak, maar co-creatie. Geen negatieve energie, maar nieuw elan. Dat is wat Culemborg nodig heeft. De tijd dringt, maar het hoeft nog niet te laat te zijn. De raad kan de komende maand laten zien op welke manier ze de bevolking van Culemborg bij de toekomst van de stad wil betrekken.

Zwaarwegende kinderbelangen

(Blog is eerder verschenen op 8-3-2013 op de site van InnovatieNetwerk)
 
De relatie tussen suiker en overgewicht is weer volop in het nieuws. Foodwatch is een burgerinitiatief gestart tegen kindermarketing en Zembla had laatst een uitzending over het verborgen suiker in veel van onze voeding. Een recent artikel in de New York Times van Michael Moss bevestigde het beeld: uit smaaktesten blijkt dat consumenten voorkeur hebben voor producten met suiker, dus stoppen veel voedingsbedrijven suiker in het eten om de verkoop te stimuleren. Het is net als doping: iedereen doet het, dus ik moet wel meedoen om met de besten mee te komen en geen marktaandeel te verliezen.
Ik moest hieraan denken toen ik deze week de bijeenkomst ‘Zwaarwegende kinderbelangen’ bijwoonde over kinderen en overgewicht. De bijeenkomst was georganiseerd door projectmanagementbureau P2 en uitgenodigd waren vertegenwoordigers van de voedingsindustrie, zorgverzekeraars, GGD, maatschappelijke organisaties en overheid. Er waren korte presentaties over de succesvolle wijkaanpak in Utrecht en Rob Oudkerk hield een verhaal over JOGG (Jongeren Op Gezond Gewicht). De publiek-private samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven kwam uitgebreid aan de orde en ook de dilemma’s die daarbij spelen. Het is natuurlijk helemaal prima als Albert Heijn jongeren voorlichting geeft over gezonde voeding door de eigen vakkenvullers op te leiden als JOGG-coach. Maar het wordt ingewikkelder als maatregelen tegen overgewicht leiden tot een lagere omzet van suikerhoudende producten als frisdrank en snoep. Vandaar dat bedrijven zich liever willen verbinden aan activiteiten die jongeren stimuleren om meer te bewegen en te sporten: dan mag je namelijk met een gerust geweten een reep eten of een cola drinken (of liever een colaatje, dat klinkt nog minder erg aldus Rob Oudkerk).
Wat doen we hieraan? Als we overgewicht willen terugdringen dan is het onvermijdelijk dat er minder suikerhoudende dranken en etenswaren worden verkocht. Aan het alternatief - water drinken, liefst uit de kraan – verdient niemand iets. Er worden vanuit JOGG wel gratis bidons uitgedeeld, maar de frisdrankautomaten blijven staan. Daar verdient de school namelijk duizenden euro’s per jaar mee waar het leuke activiteiten van kan organiseren. Het is dus roeien tegen de economische stroom in. Compromis is dan dat er vooral lightproducten worden verkocht, maar daar schijn je juist weer honger van te krijgen, omdat je lichaam zoet proeft, maar het niet krijgt.
In Utrecht Overvecht hebben ze het anders gedaan. Daar hebben de basisscholen en de gemeente afgesproken dat alle scholen om 10 uur fruit eten, in plaats van koek of snoep. De projectleider van de GGD heeft de indruk dat deze maatregel het beste heeft geholpen in het terugdringen van overgewicht: het is duidelijk, iedereen doet mee en het helpt om regelmaat te krijgen in de maaltijden die kinderen op een dag naar nuttigen.
Nu nog water drinken in plaats van appelsap en een lekkere warme maaltijd met verse groenten tijdens de lunch en de zwaarwegende kinderbelangen worden een stuk lichter.

Innovatie en vertrouwen

(Blog is eerder verschenen op 17-01-2013 op de site van InnovatieNetwerk)
 
Eind vorig jaar hebben we met de medewerkers van InnovatieNetwerk bij elkaar gezeten om van gedachten te wisselen over de relatie tussen schaalvergroting in de veehouderij en vertrouwen. Schaalvergroting is een succesvolle strategie gebleken om te kunnen concurreren op basis van kostprijs, maar blijkbaar wekt schaalvergroting in de veehouderij ook wantrouwen op in de samenleving. Megastallen worden afgebeeld als model voor het slecht omgaan met dieren. Terwijl de schaalgrootte zelf daar niet op van invloed hoeft te zijn. Het hangt veel meer af van het stalsysteem en het vakmanschap van de veehouder.
In dezelfde periode werd ik ook uitgenodigd door de ondernemers van het Nieuw Gemengd Bedrijf als oud-lid van de stuurgroep die de ontwikkeling heeft begeleid. De stuurgroep hield op te bestaan en dat was aanleiding voor een reünie van alle betrokkenen. Het werd een bijzondere avond waar het woord vertrouwen ook veelvuldig werd gebruikt.
Eerst even kort uitleggen wat het Nieuw Gemengd Bedrijf (NGB) inhoudt. Het NGB is gepland in het landbouwontwikkelingsgebied bij Grubbenvorst. Het bestaat uit een varkensbedrijf, een kippenbedrijf en een bio-energiecentrale. Doel van het NGB is om “kringlopen te sluiten, dierenwelzijn te verbeteren, transport te reduceren, milieuwinst te behalen, grond efficiënter te gebruiken en economisch een beter rendement te behalen”. De ambitie van de betrokken ondernemers is om het duurzaamste bedrijf van Nederland neer te zetten. Transport wordt binnen het kippenbedrijf bijvoorbeeld vermeden door verschillende schakels binnen de keten te combineren tot en met de slachterij. Hierdoor is een behoorlijke schaalgrootte nodig: 1,1 miljoen kippen. Meer info is te vinden op de website van het NGB. Deze schaalgrootte was en is voor tegenstanders van megastallen aanleiding om het NGB te vuur en te zwaard te bestrijden. Zowel op lokaal niveau door actiegroep Behoud de Parel als op nationaal niveau door Milieudefensie en Wakker Dier.
Terug naar de avond in december. De sfeer was dubbel. Van de ene kant was er reden voor een feestje - de milieuvergunning en de bouwvergunning waren verstrekt - maar van de andere kant was er ook veel frustratie, omdat er nog een hele lange weg te gaan was, inclusief juridische procedures tot aan de Raad van State. De projectleider van Knowhouse zette de toon door een kruiwagen met rapporten naar binnen te rijden die sinds maart 2004 waren gemaakt om de milieu- en bouwvergunningen te onderbouwen. Vooral de Milieu Effect Rapportage (MER) heeft heel wat bomen gekost. Voor de ondernemers is de lange doorlooptijd (8 jaar) een bron van frustratie. Vooral omdat zij de duurzaamste technieken willen toepassen, maar dit door de lange doorlooptijd en de strikte procedures niet kunnen. De MER vraagt bijvoorbeeld toepassing van bewezen technieken, die echter bij de uiteindelijke vergunningverlening al weer verouderd zijn. Als ondernemers een oude techniek willen vervangen door een nieuwere, lopen ze het risico dat ze de hele MER moeten overdoen. Dat doet natuurlijk niemand. Hier kwam het woord vertrouwen in relatie tot innovatie om de hoek kijken. Kan de overheid in haar procedures niet een prikkel inbouwen die ondernemers voortdurend uitdaagt om de duurzaamste technieken te gebruiken? Kan een MER niet dynamisch worden gemaakt, zodat innovatie wordt bevorderd in plaats van geremd? En in hoeverre kan vertrouwen in de passie en drijfveren van een ondernemer een rol spelen bij het verlenen van een vergunning? Dit is natuurlijk vloeken in de juridische kerk, maar het zou innovatie een stuk bevorderen.
Het meest getroffen was ik door het verhaal van Marcel Kuijpers, een ondernemer die ik heb leren kennen als man met een grote passie voor innovatie en duurzaamheid. Hij heeft het extra zwaar te verduren. Actiegroepen vechten niet alleen zijn nieuwe plannen aan, maar nemen ook zijn huidige pluimveebedrijven in Noord-Brabant op de korrel, omdat die niet meer voldoen aan de geldende milieunormen. Dat is logisch, want Kuijpers is al 8 jaar bezig om op de locatie in Grubbenvorst te beginnen en het zou kapitaalvernietiging zijn als hij nog zwaar zou investeren in zijn huidige locaties. Hij vertelde over een discussieavond in zijn eigen dorp met mensen van zeer verschillend pluimage waar hij zijn plannen voor het NGB kon toelichten, zonder dat hij zich direct moest verdedigen tegenover tegenstanders. Er werden kritische vragen gesteld, maar er werd ook geluisterd en er was respect en vertrouwen. Geworteld zijn in de omgeving, mensen persoonlijk kennen zijn sleutelwoorden om vertrouwen te winnen en om ruimte te krijgen om te ondernemen. Voor Kuijpers was het daarom veel gemakkelijker geweest om op zijn huidige locaties stilletjes uit te breiden in plaats van op een nieuwe plek iets innovatiefs en duurzaams te beginnen.
Ik hoop van harte dat de ondernemers van het NGB uiteindelijk de gelegenheid krijgen om ook het vertrouwen te winnen van de mensen in Grubbenvorst en dat ze kunnen laten zien dat schaalgrootte, duurzaamheid en dierenwelzijn hand in hand kunnen gaan.

Co-creëren in Culemborg

Afgelopen woensdag - op 12/12/12 - vond Cocreatie Culemborg plaats. Dit bijzondere initiatief liet vele tientallen Culemborgers hun dromen en ideeën voor de stad vertellen aan een paar honderd stadgenoten. Om vervolgens te kijken waar mogelijkheden lagen om samen een paar van deze dromen ook echt te gaan realiseren. "Het zaadje is geplant", aldus organisator Gerwin Verschuur, "in 2013 laten we het ontkiemen, opgroeien en vrucht dragen."

De wat kille en steriele stadzaal in het oude stadhuis is op 12/12/12 omgetoverd in een warme TV-studio met lampen, boxen en computers. Maar vooral met mensen die een droom hebben en deze droom willen delen met andere Culemborgers. Waar normaal gesproken raadsleden debatteren en burgers hun ongenoegen komen uiten, stroomt nu de wens tot samenwerken en verbinden. Gerwin Verschuur kwam op het idee om een cocreatiemarathon te organiseren toen hij bij een bijeenkomst was over de kernwaarden van de stad. Drie kernwaarden kwamen al snel bovendrijven: vitaal, betrokken en eigenzinnig. Hoe krijg je die kernwaarden tot leven?

In zijn openingsspeech om 12 minuten voor 12 is Gerwin hier duidelijk over: "De overheid trekt zich terug en de markt brengt lang niet altijd het maatwerk dat er nodig is. Dat de overheid minder te besteden heeft is een feit en de politiek doet zijn uiterste best om de beschikbare middelen zo goed mogelijk te verdelen. Maar het is verdeling van schaarste. Ook in Culemborg! Ik wil niet lijdzaam afwachten tot de stad langzaam minder aantrekkelijk wordt doordat de overheid steeds minder middelen te besteden heeft. Ik wil niet lijdzaam afwachten of en hoe onze ondernemers in de binnenstad of op het bedrijventerrein Pavijen de crisis overleven. Ik wil niet lijdzaam afwachten tot Culemborg geen theater, zwembad en kinderboerderij meer heeft en steeds meer mensen in Culemborg zonder baan zitten. Deze maatschappelijke veranderingen vragen om een samenleving die zich organiseert en een zelfstandige positie inneemt ten opzichte van de overheid en het bedrijfsleven. Daarvoor is verbinding nodig tussen mensen die wonen en werken in Culemborg om in deze crisis de klappen op te vangen. Wij hebben als mensen die wonen en werken in de stad gezamenlijk meer geld te besteden dan de gemeente Culemborg. Verbinding is nodig om te ervaren dat we samen meer kunnen dan alleen. Verbinding is nodig om in stand te houden en te versterken wat wij belangrijk vinden. Verbinding is nodig om samen te werken aan een nieuwe perspectieven."

Verbindingen werden er ook gelegd tijdens het themauur over 'voeding, gezondheid en water' dat ik mocht organiseren. Twaalf mensen van uiteenlopend pluimage kwamen met leuke plannen en initiatieven. Er waren zelfs twee mensen met een vergelijkbaar idee die elkaar niet eens kenden. Met een aantal mensen ben ik bezig om een Initiatiefgroep Gezond Culemborg op te zetten om het zaadje dat op 12/12/12 is geplant verder op te laten groeien.

Niet alleen bij mijn thema werden zaadjes geplant. Na twaalf uur zijn er talloze verbindingen gelegd, hebben tientallen mensen verdeeld over twaalf thema's hun dromen en ideeën voor de stad gedeeld met anderen en hebben mensen gezocht naar dwarsverbanden en nieuwe combinaties. Maar bovenal hebben de aanwezige mensen aan elkaar laten zien hoeveel elan er is in Culemborg, hoeveel goede ideeën er leven en hoeveel je kunt bereiken door gezamenlijk zaken aan te pakken. "Niet meer pappen en nathouden" was de uitspraak van Eric Borrias bij het eerste themauur, "maar gezamenlijk de schouders eronder en doorpakken". De eerste vervolgafspraken zijn al gemaakt en in januari wordt de volgende stap gezet.

Zorgkosten omlaag door goede voeding?

(Blog is eerder verschenen op 21-11-2012 op de site van InnovatieNetwerk)

Het stof dat afgelopen weken opvloog vanwege de kabinetsplannen voor een inkomensafhankelijke zorgpremie is weer langzaam neergedaald, maar het probleem van toenemende zorgkosten blijft bestaan. Dit jaar hebben de zorgverzekeraars de premie niet hoeven te verhogen, omdat er is bezuinigd op dure medicijnen, maar de manier waarop wij ons zorgsysteem hebben georganiseerd, leidt er bijna automatisch toe dat de kosten de pan uit blijven stijgen. Oud-minister Ab Klink heeft daar in een onderzoeksrapport ook op gewezen. De prijsprikkels in ons zorgsysteem zijn zodanig dat het aantal behandelingen alleen maar toeneemt, omdat artsen per verrichting worden betaald. Dat roept bij mij direct de vraag op of het niet anders kan. Kunnen we artsen niet gaan betalen voor het gezond houden van mensen, in plaats van voor het beter maken van zieken?

Gezonde voeding zou wel eens de sleutel kunnen zijn voor het terugdringen van ziektekosten en medicijngebruik. Alleen is er bij artsen schrikbarend weinig kennis over gezonde voeding en krijgt voeding ook nauwelijks aandacht bij de opleiding medicijnen (what’s in a name?). Positieve uitzondering is de Belgische arts Kris Verburgh die met zijn boek ‘De voedselzandloper’ heel wat heilige huisjes omverwerpt en met adviezen komt die anders zijn dan de traditionele adviezen van de Gezondheidsraad en het Voedingscentrum. Ik wil me als betrekkelijke leek niet mengen in het wetenschappelijk debat over wat gezond is en wat niet, maar toch heeft het boek van Verburgh me aan het denken gezet. Een van de constateringen die hij doet is dat voeding met een hoog gehalte aan omega-3 vetzuren bewezen gunstige effecten heeft op het cholesterolgehalte en de kans op hart- en vaatziekten verkleint. Toch schrijven veel artsen standaard statines voor als patiënten een te hoog cholesterolgehalte in het bloed hebben. Waarom? Verburgh geeft een simpele analyse: follow the money. Omega-3 vetzuren zijn niet patenteerbaar en dus valt er niet veel aan te verdienen. Statines daarentegen zijn een cash-cow voor veel farmaceutische bedrijven. Het gevolg is dan ook dat er meer onderzoek wordt gedaan naar effecten van statines dan naar effecten van omega-3. Inderdaad, meestal betaald door dezelfde farmaceutische bedrijven. Bovendien is er ook veel meer voorlichting en reclame over statines, dan over omega-3 vetzuren. Zo versterkt het een het ander en blijven we in een spiraal zitten van medicalisering en toenemende zorgkosten.

Hoe kunnen we deze spiraal doorbreken? En hoe kunnen we ervoor zorgen dat het zorgsysteem zodanig werkt dat preventie wordt gestimuleerd, zodat genezing minder nodig is? Moeten we artsen beter informeren over de relatie tussen voeding en gezondheid? En moeten we ervoor zorgen dat verschillende disciplines meer kennis gaan uitwisselen? De Stichting Voeding Leeft heeft hier al een begin mee gemaakt door afgelopen mei een symposium te organiseren. Heel belangrijk, maar een systeemomslag realiseren we hier nog niet mee. Kunnen we dan de zorgpremie afhankelijk maken van iemand leefstijl in plaats van van zijn inkomen? Zwak punt is natuurlijk de controleerbaarheid. Het gaat wat ver om mensen te verplichten om aan hun zorgverzekeraar te rapporteren wat ze eten en hoeveel ze bewegen. Moeten we dan meer gebruik maken van prijsprikkels rond voeding? Reumatoloog Richard Verheesen pleitte onlangs in een column op Foodlog voor een verhoging van BTW op ongezond eten. Er waren veel twijfels over de effectiviteit van dit instrument, omdat de prijselasticiteit van ongezond eten gering is en het ook moeilijk is om precies te definiëren wat wel of niet gezond is. Maar het zou wel een manier zijn om de zorgpremie eerlijker te verdelen. Consumenten die veel zoetwaren en frisdrank kopen betalen via de accijns een deel van de zorgpremie, waardoor deze automatisch omlaag kan en mensen die gezonder eten dus netto minder premie betalen.

Wie betere ideeën heeft en deze bovendien kan vertalen naar een grensverleggend concept mag het zeggen.