Oerdis: eten zonder suiker, graan en… zuivel

(Blog is eerder verschenen op 9-10-2013 op de site van The Milk Story)

Hoe is het om vier weken lang te eten als een jager-verzamelaar? Dat was de uitdaging die ik samen met enkele collega’s aanging toen InnovatieNetwerk in het voorjaar het boek ‘Oergezond met oerdis’ uitbracht, geschreven door Karine Hoenderdos en Angela Severs.

De meningen van wetenschappers over wat gezond eten is, zijn sterk verdeeld. Is linolzuur goed en moeten we verzadigd vet mijden? Of ligt de oorzaak van onze welvaartsziekten in de toename van snelle koolhydraten? De balans in onze voeding lijkt in ieder geval verdwenen. We eten te veel en we eten voedsel waar ons lichaam eigenlijk niet op berekend is, met gezondheidsproblemen als gevolg. Moeten we daarom niet gaan kijken waar we als mens evolutionair vandaan komen? Biedt het dieet van een jager-verzamelaar een oplossing voor een aantal chronische ziekten, zoals diabetes? Of om in de woorden van de Groningse hoogleraar Frits Muskiet te spreken: “U bent wat u eet, maar u moet weer worden wat u at”.

Het volgen van het oerdieet van jagers-verzamelaars betekende niet dat ik vier weken lang met een knuppel de bossen moest afstruinen naar iets eetbaars. Maar wel een behoorlijk drastische wijziging van het menu: geen suiker, granen en zuivel meer, want dat aten onze verre voorouders niet. Maar wel volop groenten, fruit, vis, vlees, noten en eieren. Liefst vers klaargemaakt natuurlijk. Dat betekende in mijn geval dat ik de dag begon met een fruitsalade, gevolgd door een gebakken ei met spek of een pannenkoek van amandelmeel, eieren en kokosmelk. ’s Middags een flinke salade met een paar sardientjes of wat zalm. En ’s avonds twee soorten groenten met een stukje vis of vlees en géén toetje. Als tussendoortje nam ik cherrytomaatjes, een appel of een paar gedroogde zuidvruchten, zoals dadels en vijgen. Koffie, pure chocolade en alcoholische dranken passen wel in het Oerdis-dieet, mits met mate geconsumeerd. Dus die luxe heb ik me gepermitteerd. Als echte zoetekauw was vooral de koffie zonder melk en suiker even wennen.

Ik moet zeggen, het was prima vol te houden. En als je even zoekt op internet zijn er talloze sites met de heerlijkste oerdisgerechten te vinden. Ik voelde me er ook uitstekend bij en het meest tastbare effect was een blijvende gewichtsvermindering van 5 kg en het wegblijven van de ‘after lunch dip’, waarschijnlijk omdat mijn bloedsuikerspiegel door de afwezigheid van snelle koolhydraten minder fluctueerde. Ik heb na de vier intensieve oerdisweken besloten om het oerdieet grotendeels vol te houden, maar her en der een beetje te smokkelen. Want sommige dingen miste ik toch wel: met name versgebakken brood, yoghurt en een lekker stukje kaas.

Tja, en dan komen we bij de zuivel. Ik hoor en lees voortdurend tegenstrijdige geluiden over de gezondheidseffecten van zuivel. “Zuivel is een rijke bron van ingrediënten met positieve gezondheidseffecten. Calcium, vitamine A, B6, B12 en D, eiwit, fosfor en mineralen. Zuivel is belangrijk voor je lijf”, lees ik op een door de zuivelindustrie gesponsorde internetsite. “Zuivel zorgt voor een toename in botbreuken, prostaatkanker en borstkanker, is moeilijk verteerbaar en zorgt bij een kleinere groep voor allergische reacties. Melk is voor baby’s, niet voor volwassenen”, lees ik dan weer op kritische sites, waarvan de onderbouwing moeilijk te verifiëren valt. Maar ook in het boek ‘De Voedselzandloper’ van Kris Verburgh dat heel wat Nederlanders hebben aangeschaft.

Als niet-voedingskundige blijf ik in totale verwarring achter. Ik trek daarom maar mijn eigen plan: meer groenten, fruit, vis en noten, minder graan, zuivel en suiker. Maar een bakje yoghurt met havermout en een stukje kaas bij de borrel ’s avonds, blijf ik met smaak eten.

Meer lezen: www.oerdis.nl, www.thepaleodiet.com

“Gooi de Schijf van Vijf maar overboord”

(Interview met mij verschenen op het intranet van EZ op 17-4-2013)

Gooi de diëten van Sonja Bakker, Robert Atkins, Pierre Dukan en - als we toch bezig zijn - ook de Schijf van Vijf maar overboord. En vul de kliko ook alvast maar met brood, pasta, aardappelen, melk en yoghurt. Want onze aderen slibben er alleen maar van dicht, onze suikerspiegels stijgen en we worden veel te dik. Het moet radicaal anders. Ga Oerdissen!, aldus Joost Reus, programmamanager bij InnovatieNetwerk.

 “Kijk eens in de doorsnee supermarktkar. Die ligt vol met industrieel bereid voedsel. Pakjes en zakjes vol bewerkte ingrediënten, met onbegrijpelijke namen. We eten bovendien heel veel granen, suiker en we gebruiken veel melk en andere zuivelproducten. En dat kan ons lichaam maar moeilijk verwerken”, aldus Joost Reus. “Gevolg: een toename aan welvaartsziekten als overgewicht, hart- en vaatziekten en diabetes. Willen we dat uitbannen, dan moeten we terug naar de basis. Dan moeten we weer gaan eten als onze voorouders uit de oertijd: met alleen groenten, fruit, vis, vlees, noten en eieren.”

“Zelf ben ik twee weken geleden begonnen met Oerdis. En ik moet zeggen: het bevalt best. Ik ben nu twee weken bezig en ben al twee kilo afgevallen. Bovendien voel ik me alerter en heb geen last meer van de after lunch dip. Het enige wat ik af en toe wel mis is goed brood met een stukje oude kaas.”

Razendsnel

De gedachte achter Oerdis is simpel. De omwentelingen in ons leef- en voedingspatroon - denk aan de opkomst van de landbouw, de veeteelt, de industrialisering - zijn vooral de laatste 200 jaar in een razendsnel tempo gegaan. Onze oeroude genen kunnen dat eenvoudigweg niet bijbenen. Combineer dat met het feit dat we veel minder bewegen - onze verre voorouders gingen soms dagenlang op sjouw om wild, eetbare planten en wortels te zoeken – en ziedaar het probleem. “Met overigens ook allerlei economische gevolgen”, aldus Reus. “Meer dan de helft van de Nederlanders is te zwaar. Meer dan een miljoen Nederlanders heeft suikerziekte. Maar liefst 95% van de Westerse ziekten wordt veroorzaakt door onze leefstijl. Dat alles heeft gevolgen voor onze arbeidsproductiviteit, ons inzetbaarheid op de arbeidsmarkt en de kosten van ons gezondheidsstelsel”.

Oereten

“En dat is meteen ook de link met InnovatieNetwerk. Immers, voeding is één van de domeinen waar we ons mee bezighouden. Er komt steeds meer bewijs dat oervoeding kan bijdragen aan het helpen voorkomen van de grote gezondheidsproblemen in deze tijd. We zijn dus gaan zoeken naar vergelijkbare onderzoeken over de gezondheidswaarde van Oereten. In de Verenigde Staten bestaat het paleo-dieet, dat steeds meer aanhangers krijgt (www.thepaleodiet.com) en in Nederland heeft Frits Muskiet in 2005 een artikel geschreven met als titel: ‘U bent wat u eet, maar u moet weer worden wat u at’, dat was gebaseerd op 163 wetenschappelijke publicaties. Dat waren eigenlijk de vertrekpunten voor ons, maar ook voor de Wageningen Universiteit, het Amsterdams archeologisch Centrum en het Louis Bolk Instituut met wie inmiddels samenwerking hadden gezocht. En nu - na bijna 10 jaar - hebben we onze bevindingen gepubliceerd in het boek ‘Oergezond met Oerdis’ (www.oergezondmetoerdis.nl), samen met een communicatiebureau dat is gespecialiseerd in voeding en ook heeft gezorgd voor praktische adviezen, recepten, dagmenu’s en verhalen uit de praktijk.

Welvaartsziekten

“Maar, zoals de Engelsen zo mooi zeggen: ‘the proof of the pudding in the eating’. Letterlijk in dit geval. Dus hebben vijf collega’s en ikzelf besloten om vier weken lang te gaan eten als onze verre voorouders. En om daarvan verslag te doen via een eigen facebookgroep en LinkedIn. En het gaat goed. Ik geloof er wel in. We zijn genetisch nog hetzelfde als toen we in berenvellen liepen. Onze genen zijn dan ook nauwelijks ingesteld op onze huidige westerse leefstijl. Vandaar ook die enorme toename in welvaartsziekten. Waarom dus niet kiezen voor groenten, fruit, vlees, vis, olie, noten en zaden? Het werkte voor onze verre voorouders, want die hadden aantoonbaar geen last van suikerziekte, hoge bloeddruk, beroertes, hartaanvallen, bepaalde vormen van kanker en overgewicht. Bovendien, zei wijsgeer en arts Hippocrates 400 jaar voor Christus al niet: ‘Laat uw voeding uw medicijn zijn en uw medicijn uw voeding?’

Het boek ‘Oergezond met Oerdis’ is een uitgave van InnovatieNetwerk en Scriptum, kost € 12,95 inclusief verzendkosten, en is te bestellen via www.oergezondmetoerdis.nl. Op de redactie liggen twee exemplaren van het boek. Mail t/m 22 april je naam en telefoonnummer naar Dc Redactie onder vermelding van ‘Oerdis’ en maak kans op een exemplaar. Op www.oerdis.nl vind je meer algemene informatie over Oerdis en recepten.