Diabetes type 2 kunnen we omkeren

(Blog is eerder verschenen op 17-11-2014 op de site van InnovatieNetwerk)

Met anders en lekkerder eten (meer vers voedsel en goede vetten, minder koolhydraten) kunnen mensen met diabetes type 2 hun medicatie afbouwen en tegelijkertijd hun bloedsuikerwaarden verbeteren. Met andere woorden, ze kunnen de normale route van steeds meer medicijnen en uiteindelijk spuiten van insuline, omkeren. Dit was de ervaring van negen mensen die het groepsprogramma ‘Keer Diabetes2 Om’ (www.keerdiabetesom.nl) volgden en die aan het woord kwamen in de gelijknamige documentaire die 13 november première is gegaan. Nog steeds geen keihard wetenschappelijk bewijs, maar wel een illustratie van conclusies die ook in de wetenschappelijke literatuur steeds meer naar voren komen. Als je bedenkt dat er bijna 1 miljoen mensen lijden aan diabetes (waarvan het grootste deel aan diabetes type 2) en de jaarlijkse kosten de 10 miljard naderen, waarom zetten we dan in Nederland niet massaal in op gezondheidsbevordering: gezonder eten en meer bewegen? Het antwoord is dat we in Nederland vast zitten in een systeem dat moeilijk te veranderen is.

Allereerst is het aanbod aan gemaksvoedsel spectaculair gestegen. Of zoals de cardioloog Leonard Hofstra in de documentaire zegt: “We leven altijd all inclusive”. En dat voedsel bevat juist veel snelle koolhydraten die leiden tot hoge bloedsuikerspiegels en daardoor tot een hoge productie van insuline in het lichaam. Funest voor mensen die aanleg hebben voor diabetes type 2 en van wie het lichaam ongevoelig is geworden voor insuline.

Tweede reden is dat artsen in hun opleiding nauwelijks iets leren over de effecten van voeding op de gezondheid van mensen. In het protocol van de huisarts staat wel iets over de richtlijnen gezonde voeding, maar geen arts die dit kan vertalen naar een praktisch voedingsadvies. Vandaar dat direct medicatie wordt voorgeschreven, aangevuld met een verwijzing naar de diëtist. De diëtist heeft geleerd om vooral te letten op calorieën en schrijft daardoor een caloriearm en vetarm dieet voor. We denken al jaren dat vet schadelijk voor ons is, waardoor er steeds meer light-producten op de markt zijn gekomen. En juist die light-producten bevatten meer koolhydraten. En zo’n dieet houdt niemand vol. Voedsel zonder vet smaakt niet. Bovendien zorgt koolhydraatrijk voedsel er ook voor dat je snel weer trek krijgt en tussendoortjes niet kunt laten staan. Het gevolg is dat mensen niet in staat zijn om hun leefstijl aan te passen en dus volledig terugvallen op medicatie die de symptomen bestrijdt, maar niet de oorzaak van diabetes wegneemt.

Een derde reden waarom het huidige systeem moeilijk verandert is dat investeringen in gezondheidsbevordering niet gemakkelijk zijn terug te verdienen. Doordat mensen jaarlijks gemakkelijk van verzekeraar kunnen wisselen, is het voor verzekeraars niet aantrekkelijk om te investeren in gezondheidsbevordering. Grote kans dat de verzekerde weg is op het moment dat de investering in preventie zich terugverdient. Ook ligt een deel van de financiële lasten bij werkgevers doordat mensen die uiteindelijk complicaties krijgen vanwege hun diabetes, minder inzetbaar zijn. En ook werkgevers doen nog niet veel aan gezondheidsbevordering.

Kortom, de reden waarom we niet massaal inzetten op gezondheidsbevordering is dat niemand verdient aan het gezond houden van mensen. Niet de voedingsmiddelenindustrie, niet de medische sector, niet de verzekeraars en niet de werkgevers. Als we willen dat de gezondheidszorg betaalbaar blijft dan moet er wat veranderen. Daarom is het bemoedigend dat zorgverzekeraar VGZ de stap heeft gezet om het groepsprogramma in een pilot aan te bieden aan verzekerden. Ook De Friesland Zorgverzekeraar (onderdeel van Achmea) wil met goede voeding aan de slag. Deze initiatieven verdienen navolging, zodat mensen die diabetes hebben niet in hun eentje hoeven te knokken, maar effectief worden ondersteund in het weer regie krijgen over hun ziekte.

De trailer van de documentaire is hieronder te zien. De volledige documentaire staat op YouTube en op de website www.keerdiabetesom.nl.

Longkanker door roken? Gewoon ff screenen!

Soms verbaas je je over nieuwsberichten. Gisteren uitgebreid in het nieuws: "Aantal longkankerdoden kan fors omlaag door screening". Portee van het verhaal: als we zware rokers jaarlijks screenen op longkanker, dan daalt het sterftecijfer met een kwart. Dat is mooi natuurlijk, maar het is ook het paard achter de wagen spannen. En het geeft natuurlijk een volkomen verkeerd signaal. Namelijk "gaat u gerust roken, wij screenen de gevolgen en grijpen op tijd in". 

En wie betaalt dat, vraag ik mij dan af.

De Amerikaanse 'Preventive Services Task Force' komt met de volgende aanbeveling: "Rokers en ex-rokers tussen de 55 en de 80 jaar moeten jaarlijks een scan krijgen. De rokers moeten dertig 'pakjesjaren' achter de rug hebben: dertig jaar lang een pakje per dag hebben gerookt, of bijvoorbeeld vijftien jaar lang twee pakjes. De ex-rokers (met een vergelijkbare rookgeschiedenis) moeten minder dan vijftien jaar geleden zijn gestopt." 

In Nederland loopt nog een onderzoek, waarvan over twee jaar de resultaten bekend zijn. Dan besluit de Gezondheidsraad of ze een jaarlijkse screening gaan adviseren. Ben nog wel benieuwd of daarbij ook een goede afweging wordt gemaakt tussen de kosten en de baten. Wat mij betreft is een dure jaarlijkse screening alleen acceptabel als de roker het zelf betaalt of als hij vanaf de eerste screening besluit om radicaal te stoppen met roken.

Zoet

(column eerder verschenen in de nieuwsbrief van GroenLinks Culemborg en op het kanaal van CoCreatie Culemborg op Culemborg Nieuws)

Kinderen worden steeds zwaarder. Niet alleen omdat ze in de lengte groeien, maar ook steeds vaker in de breedte. Logisch als je ziet wat het aanbod is in supermarkten van pizza’s, energy drankjes, chips en snoep. En dan laat ik de ‘kapsalon’ uit de snackbar maar even zitten. Uit onderzoek blijkt dat producten beter verkopen als er een extra schep suiker doorheen zit. Ons lichaam is zo geprogrammeerd dat we zoet lekker vinden. Verslavend zelfs. Toen we nog in berenvellen rondliepen was zoet namelijk schaars. Alleen in de zomer en herfst verkrijgbaar. En toen moest je wel iets extra’s eten om de barre winter door te komen. Nu is zoet het hele jaar door verkrijgbaar en groeien we langzaam dicht en rond. Kinderen wordt ook geleerd om zoet te zijn. Geen wonder dat ze gaan snoepen.

Hoe kunnen we deze ontwikkeling keren? De overheid wijst voortdurend op de eigen verantwoordelijkheid van ouders. Die moeten hun kinderen beter laten eten. Maar de meeste ouders weten niet meer wat gezond eten is. Ik wed dat er nog veel mensen zijn die denken dat appelsap gezonder is dan cola en dat niets mis is met een plak ontbijtkoek als tussendoortje. Terwijl een plak ontbijtkoek per 100 g meer calorieën bevat dan een oliebol. Ouders worden daarbij aangemoedigd door de uitgekiende marketing van de voedselindustrie. Door kinderen van jongs af aan te laten wennen aan zoete smaken, wordt het steeds moeilijker om ze van de suikerverslaving af te krijgen. Goede voorlichting is daarom belangrijk, maar nog lang niet effectief genoeg. Er moet ook een beweging ontstaan van ouders, scholen, leerkrachten, huisartsen, etc. die met elkaar afspreken om het anders te gaan doen. In de wijk Overvecht in Utrecht hebben ze daar goede ervaring mee opgedaan. Op elke school wordt om 10 uur fruit gegeten in plaats van koek of snoep. Volgende stap is water in plaats van pakjes drinken. Als elke school het doet, staan leerkrachten sterker ten opzichte van de ouders. En ouders staan sterker ten opzichte van zeurende kinderen (“waarom moet ik fruit en mag Elsje koek?“). Zo kunnen we elkaar helpen om het gezonde gedrag te stimuleren. En bijkomend voordeel: iedereen doet mee, niet alleen de goed opgeleide bewuste ouder, maar ook de ouders en kinderen die gezond gedrag niet van huis uit mee krijgen.

Kan dat in Culemborg ook niet? Vanuit het Initiatief Gezond Culemborg willen we hierover het gesprek aangaan met basisscholen en ouders. Sommige scholen hebben al belangrijke stappen gezet. Die beweging moeten we groter zien te krijgen. Iedereen met (klein)kinderen in de basisschoolleeftijd kan daarom meehelpen door dit punt binnen de eigen school op de agenda te krijgen: tien uur fruit en water in plaats van zoete drankjes. Als we dan ook de lunch nog wat gezonder maken, dan kan Culemborg uitgroeien tot de gezondste gemeente van Nederland.